Czy paracetamol zagraża psu lub kotu?

Pierwsza pomoc

Jeśli pupil miał kontakt z paracetamolem, traktuj to jak nagły wypadek, zwłaszcza u kota.
Sprawdź ilość i dawkę, zabierz opakowanie.
Nie czekaj na objawy.
Zadzwoń natychmiast do weterynarza lub całodobowej kliniki.

Substancja toksyczna

paracetamol (acetaminofen)

Paracetamol, nazywany również acetaminofenem, to substancja obecna w wielu lekach przeciwbólowych i przeciwgorączkowych. Znajdziesz ją między innymi w tabletkach Apap, Panadol, Efferalgan i preparatach na przeziębienie. Po połknięciu szybko wchłania się z przewodu pokarmowego. Maksymalne stężenie we krwi osiąga w czasie od 30 do 60 minut. U ludzi i psów od 90% do 95% paracetamolu jest zwykle przetwarzane w wątrobie do nietoksycznych związków wydalanych z moczem. Gdy te szlaki metaboliczne przestają wystarczać, powstają toksyczne produkty przemiany leku.

Jednym z najgroźniejszych metabolitów jest NAPQI. W prawidłowych warunkach neutralizuje go glutation obecny w wątrobie. Gdy zapasy glutationu spadają poniżej 20 do 30% normy, NAPQI zaczyna uszkadzać białka i błony komórkowe. Może wtedy dojść do ostrej martwicy wątroby. Inny metabolit, para-aminofenol, przekształca hemoglobinę w methemoglobinę. Taka zmieniona hemoglobina nie transportuje prawidłowo tlenu. Powstają również ciałka Heinza, które sprzyjają rozpadowi krwinek czerwonych i rozwojowi niedokrwistości hemolitycznej.

Koty są szczególnie wrażliwe na paracetamol. Ich gen UGT1A6 jest nieaktywny, dlatego aktywność enzymu odpowiedzialnego za jeden z głównych szlaków neutralizacji leku jest bliska 0%. Dodatkowo hemoglobina kota ma od 8 do 10 reaktywnych grup sulfhydrylowych. U psa występują 4 takie grupy. Zwiększa to podatność kocich krwinek na uszkodzenia oksydacyjne. U kotów największym zagrożeniem jest niedotlenienie i rozpad krwinek, a u psów uszkodzenie wątroby.

Objawy zatrucia

Wymioty
Nadmierne ślinienie się
Brak apetytu
Niepokój i osowiałość
Postępująca apatia
Sine lub czekoladowo-brązowe dziąsła i język
Obrzęk pyszczka i łap u kota
Obniżenie temperatury ciała u kota
Duszność i oddychanie przez otwarty pyszczek
Ciemnobrązowy mocz
Żółtaczka i zaburzenia krzepnięcia
Drgawki, zaburzenia świadomości i śpiączka

Pierwsze objawy zatrucia paracetamolem mogą wystąpić już od 1 do 4 godzin po połknięciu leku. Zauważysz wymioty, ślinienie, brak apetytu, niepokój lub apatię. U kota od 2 do 6 godzin może rozwinąć się methemoglobinemia. Sprawdź kolor dziąseł i języka. Mogą stać się sine, a następnie czekoladowo-brązowe. Od 2 do 12 godzin pojawia się czasem obrzęk pyszczka, powiek i łap. Od 4 do 12 godzin temperatura kota może spaść do 35,0 do 36,5°C. Od 12 do 24 godzin dochodzi do rozpadu krwinek czerwonych. Mocz może przybrać kolor mocnej herbaty lub coli, a oddychanie staje się coraz trudniejsze.

Od 24 do 72 godzin po zatruciu może rozwinąć się ostra niewydolność wątroby, szczególnie u psa. Objawami są żółtaczka, bolesność wątroby, zaburzenia krzepnięcia, drgawki i śpiączka. U psów od 24 do 48 godzin może również wystąpić zespół suchego oka. Ciężka methemoglobinemia powoduje niedotlenienie mózgu i serca. Gdy methemoglobina przekracza 50% całkowitej hemoglobiny, ryzyko śmierci jest bardzo wysokie. Nie czekaj na rozwój objawów. Ich brak bezpośrednio po połknięciu leku nie oznacza bezpieczeństwa.

Co robi weterynarz

Jeśli podejrzewasz połknięcie paracetamolu, natychmiast zadzwoń do lecznicy weterynaryjnej i jedź ze zwierzęciem na badanie. Największe możliwości usunięcia leku z żołądka istnieją w ciągu pierwszych 2 godzin. Lekarz ocenia sytuację na podstawie dawki, czasu od połknięcia i stanu zwierzęcia. W ciągu pierwszych 1 do 2 godzin może sprowokować wymioty, ale wyłącznie u przytomnego pacjenta z zachowanym odruchem połykania. Stosuje w tym celu odpowiednie leki weterynaryjne. Może również podać węgiel aktywowany w dawce od 1 do 2 g/kg masy ciała. Nie wywołuj wymiotów samodzielnie. Nie podawaj soli, wody utlenionej, mleka, oleju ani masła.

Specyficzną odtrutką jest N-acetylocysteina, czyli NAC. Pomaga odbudować zapasy glutationu i neutralizować toksyczny NAPQI. Leczenie rozpoczyna się od dawki nasycającej 140 mg/kg m.c., a następnie stosuje dawki podtrzymujące 70 mg/kg m.c. co 4 do 6 godzin. Terapia może trwać od 48 do 72 godzin. Przy duszności lekarz stosuje tlenoterapię, a przy ciężkim rozpadzie krwinek może być konieczna transfuzja. Monitoruje stan krwi, methemoglobinę i parametry wątrobowe. Wczesne rozpoczęcie leczenia daje dobre do bardzo dobrego rokowanie. Leczenie przed wystąpieniem objawów wiąże się z przeżywalnością przekraczającą 90%. Po upływie 18 do 24 godzin rokowanie staje się ostrożne lub złe.

Jak zapobiegać

W polskim domu zagrożeniem są popularne leki z paracetamolem, takie jak Apap, Panadol, Efferalgan i Codipar. Jedna tabletka 500 mg może być śmiertelna dla kota o masie 4 kg. Nie podawaj kotu paracetamolu na gorączkę, ból po kastracji ani objawy kociego kataru. Nie istnieje dla niego bezpieczna dawka. Nie lecz także samodzielnie bólu psa ludzkimi lekami. Szczególną uwagę zwróć na preparaty złożone stosowane podczas przeziębienia i grypy.

Sprawdzaj skład preparatów takich jak Gripex, Theraflu, Fervex, Febrisan i Coldrex. Mogą zawierać od 500 mg do 1000 mg paracetamolu na dawkę oraz dodatkowe toksyczne substancje. Zachowaj ostrożność podczas domowego leczenia przeziębienia, także w okresach świątecznych. Zabezpieczaj leki przed dostępem zwierząt i dzieci. Zwracaj uwagę na tabletki pozostawione poza opakowaniem oraz wyrzucane opakowania po lekach.

Dawka

U kota pierwsze biochemiczne oznaki zatrucia mogą pojawić się już po 10 mg/kg masy ciała. Dawka od 40 do 50 mg/kg wywołuje ciężkie objawy kliniczne. Dawki od 50 do 100 mg/kg mogą prowadzić do śmierci bez natychmiastowego leczenia. Dla kota nie istnieje bezpieczna dawka paracetamolu. U psa próg toksyczności wątrobowej wynosi od 75 do 100 mg/kg. Już od 50 mg/kg zalecana jest interwencja weterynaryjna. Przy dawkach powyżej 200 mg/kg może wystąpić methemoglobinemia. Opisywana wartość LD50 u psa wynosi około 500 do 600 mg/kg. LD50 oznacza dawkę powodującą śmierć połowy badanych zwierząt, a nie granicę, poniżej której lek jest bezpieczny.

Dla psa ważącego 10 kg jedna tabletka 500 mg oznacza 50 mg/kg i wymaga konsultacji weterynaryjnej. Dwie tabletki to 100 mg/kg, czyli dawka powodująca uszkodzenie wątroby. Dla kota ważącego 4 kg cała tabletka 500 mg oznacza 125 mg/kg, a połowa tabletki daje 62,5 mg/kg. Nawet ćwiartka tabletki, czyli 125 mg, oznacza 31,25 mg/kg. Preparaty na przeziębienie zawierają od 500 mg do 1000 mg paracetamolu na dawkę. Przykładowy lek złożony zawiera 325 mg paracetamolu i 200 mg ibuprofenu w tabletce. Stężenie paracetamolu w syropie dla dzieci zależy od preparatu, dlatego przy syropie sprawdź etykietę i podaj lekarzowi dokładną zawartość w mililitrze.

Postać leku	Zawartość paracetamolu	Ile to dla psa 10 kg	Ile to dla kota 4 kg
tabletka 500 mg	500 mg	50 mg/kg: konsultacja weterynaryjna	125 mg/kg: zagrożenie życia
pół tabletki 500 mg	250 mg	25 mg/kg: skontaktuj się z lecznicą	62,5 mg/kg: zagrożenie życia
dwie tabletki 500 mg	1000 mg	100 mg/kg: uszkodzenie wątroby	250 mg/kg: zagrożenie życia
saszetka na przeziębienie	od 500 do 1000 mg	od 50 do 100 mg/kg plus inne substancje	od 125 do 250 mg/kg

Bezpieczne zamienniki

leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe dla zwierząt wyłącznie od weterynarza

Zawsze sprawdzaj skład produktu przed podaniem.

Najczęstsze pytania

Kot zjadł paracetamol. Co robić?

Natychmiast skontaktuj się z weterynarzem i jedź do lecznicy, nawet jeśli kot zachowuje się normalnie. Pierwsze 2 godziny dają największą możliwość usunięcia leku z żołądka, zanim zostanie całkowicie wchłonięty. Nie wywołuj wymiotów domowymi sposobami.

Czy można dać psu paracetamol na ból?

Nie podawaj psu paracetamolu samodzielnie. Już dawka 50 mg/kg jest wskazaniem do interwencji weterynaryjnej, a od 75 do 100 mg/kg może dojść do uszkodzenia wątroby. Skontaktuj się z lekarzem weterynarii w sprawie leczenia bólu.

Ile paracetamolu może zabić kota?

Dawki od 50 do 100 mg/kg masy ciała mogą być śmiertelne bez natychmiastowego leczenia. Dla kota ważącego 4 kg już połowa tabletki 500 mg oznacza 62,5 mg/kg i stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Nawet mniejsza ilość wymaga pilnej pomocy weterynaryjnej.

Po jakim czasie występują objawy zatrucia paracetamolem?

Pierwsze objawy mogą wystąpić od 1 do 4 godzin po połknięciu leku. U kotów sinica może pojawić się od 2 do 6 godzin, a u psów ciężkie objawy uszkodzenia wątroby rozwijają się często od 24 do 72 godzin. Nie czekaj na objawy przed wyjazdem do lecznicy.

Czy istnieje odtrutka na paracetamol dla psa i kota?

Tak, specyficzną odtrutką jest N-acetylocysteina, czyli NAC, która wspiera odtwarzanie glutationu i neutralizację toksycznego metabolitu NAPQI. Leczenie rozpoczęte w ciągu pierwszych 8 do 12 godzin daje dobre do bardzo dobrego rokowanie. Odtrutkę podaje lekarz weterynarii według odpowiedniego protokołu.

Czy ibuprofen jest bezpieczniejszy od paracetamolu dla psa i kota?

Nie zastępuj paracetamolu ibuprofenem ani innymi ludzkimi lekami przeciwbólowymi bez decyzji weterynarza. Ibuprofen może powodować ciężkie uszkodzenia przewodu pokarmowego i nerek, a jego połączenie z paracetamolem dodatkowo zwiększa zagrożenie. Preparaty zawierające obie substancje mogą jednocześnie uszkadzać żołądek, nerki, krew i wątrobę.

Źródła

Treść w trakcie weryfikacji weterynaryjnej.